Türkmenistanda Ýaponiýanyň Hökümetiniň maliýe goldawy bilen durmuşa geçirilýän Birleşen Milletler Guramasynyň Ösüş maksatnamasynyň (BMGÖM) «Merkezi Aziýada tebigy betbagtçylyklaryň töwekgelçiligini azaltmagyň sebit ulgamyny pugtalandyrmak» atly sebit taslamasynyň milli düzüm bölegi işe girizildi.

Taslamanyň işe girizilmegi mynasybetli Aşgabatda 16 ministrligiň we pudak edaralarynyň, raýat jemgyýetiniň guramalarynyň hem-de halkara hyzmatdaşlaryň wekilleriniň gatnaşmagynda tegelek stol maslahaty geçirildi. Oňa gatnaşyjylar taslamanyň esasy ugurlaryny we ony durmuşa geçirmegiň mehanizmlerini ara alyp maslahatlaşdylar.

Taslama Merkezi Aziýanyň bäş ýurdunyň ählisinde tebigy betbagtçylyklara taýýarlygy we olara garşy göreşmek boýunça sebit hyzmatdaşlygyny hem-de milli mümkinçilikleri pugtalandyrmak maksady bilen durmuşa geçirilýär. Türkmenistanda taslama BMGÖM tarapyndan Türkmenistanyň Goranmak ministrliginiň Raýat goranyşy we halas ediş işleri baş müdirligi bilen hyzmatdaşlykda amala aşyrylýar.

Taslama Gazagystanyň Almaty şäherinde ýerleşýän Adatdan daşary ýagdaýlar we tebigy betbagtçylyklaryň töwekgelçiligini azaltmak boýunça merkezi bilen ýakyn hyzmatdaşlykda serhetüsti hyzmatdaşlygy ösdürmäge gönükdirilendir. Başlangyç birnäçe döwlete täsir edýän adatdan daşary ýagdaýlarda maglumatlary alyşmagy, bilelikdäki taýýarlygy we hereketleriň utgaşdyrylmagyny kämilleşdirmäge mümkinçilik berjek sebit utgaşdyryş mehanizmini döretmegi göz öňünde tutýar.

«Tebigy betbagtçylyklar döwlet serhetleri bilen çäklenmeýär. Şonuň üçin hem adamlaryň janyny, olaryň ýaşaýyş-durmuş serişdelerini we durnukly ösüşi goramakda sebit hyzmatdaşlygy örän möhüm ähmiýete eýedir. Ýaponiýanyň Hökümeti we milli edaralar bilen hyzmatdaşlykda BMGÖM tebigy betbagtçylyklara taýýarlyk ulgamlaryny pugtalandyrmagy, sebit utgaşdyryş mehanizmlerini ösdürmegi hem-de jemgyýetleriň geljekdäki töwekgelçiliklere has durnukly garşy durmagyna mümkinçilik berýän amaly çözgütleri ornaşdyrmagy goldaýar» — diýip, BMGÖM-niň Türkmenistandaky Hemişelik wekili Narine Saakýan belledi.

Türkmenistanyň Ýaponiýadaky Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi Sasaki Hiroşi: «Bu taslama irki duýduryş ulgamlaryny pugtalandyrmaga, tebigy betbagtçylyklara taýýarlyk derejesini ýokarlandyrmaga, edaralaryň mümkinçiliklerini ösdürmäge we ýurtlaryň arasynda maglumat alyşmagyny giňeltmäge ýardam edýär. Bu tagallalar Merkezi Aziýanyň ähli ýurtlarynda adamlaryň we ýerli jemgyýetleriň howpsuzlygyny üpjün etmäge hyzmat eder. Ýaponiýa takmynan 4,9 million ABŞ-nyň dollary möçberindäki maliýe goldawyny bermek arkaly bu başlangyjy goldamaga mümkinçilik tapandygyna buýsanýar. Bu goldawyň sebit hyzmatdaşlygyny pugtalandyrmaga we Merkezi Aziýa ýurtlarynyň tebigy betbagtçylyklara taýýarlygyny ýokarlandyrmaga goşant goşjakdygyna begenýäris» — diýip, nygtady.

Bu çäre BMGÖM-niň Stambuldaky sebit merkeziniň taslama toparynyň hem-de Adatdan daşary ýagdaýlar we tebigy betbagtçylyklaryň töwekgelçiligini azaltmak boýunça merkeziň wekilleriniň iki günlük iş saparynyň çäklerinde geçirildi. Saparyň maksatnamasyna milli hyzmatdaşlar bilen ikitaraplaýyn geňeşmeler hem girizildi. Olaryň dowamynda taslamany durmuşa geçirmegiň ileri tutulýan ugurlary we Türkmenistanda tebigy betbagtçylyklaryň töwekgelçiliklerini dolandyrmak boýunça milli mümkinçilikleri mundan beýläk-de ösdürmegiň ýollary ara alnyp maslahatlaşyldy.

Taslama barada

Taslama 2026-njy ýylyň ýanwaryndan 2028-nji ýylyň ýanwaryna çenli Ýaponiýanyň Hökümetiniň maliýe goldawy bilen amala aşyrylar. Sebit derejesinde ol maglumatlaryň alyşmagyny, utgaşdyryşy we Merkezi Aziýa ýurtlarynyň arasynda serhetüsti tebigy betbagtçylyklara taýýarlyk hem-de olara garşy göreşmek boýunça hyzmatdaşlygy kämilleşdirmek arkaly adatdan daşary ýagdaýlara garşy göreşmegiň sebit utgaşdyryş mehanizmini pugtalandyrmaga gönükdirilendir.

Türkmenistanda taslamanyň çäklerinde Aşgabat şäherindäki mekdepleriň birinde ýer titremeleri barada irki duýduryşyň pudaklaýyn ulgamyny synag görnüşinde ornaşdyrmak, şeýle hem milli seýsmologiýa gulluklary bilen raýat goranyşy düzümleriniň özara hyzmatdaşlygyny pugtalandyrmak göz öňünde tutulýar. Mundan başga-da, taslama ilatyň taýýarlyk derejesini ýokarlandyrmaga, ýer titremeleri barada irki duýduryş ulgamynyň we tebigy betbagtçylyklara taýýarlyk modeliniň giň gerimde ulanylyp bilinjek nusgasyny döretmäge ýardam eder. Geljekde bu model ýurduň beýleki desgalarynda we sebitlerinde hem ornaşdyrylyp bilner.