«Türkmengaz» döwlet konserniniň Tebigy gaz ylmy-barlag institutynyň hünärmenleri Merkezi Garagumda ýerleşýän Derweze kraterinde gözegçiliksiz ýangyny söndürmegiň usulyny işläp düzdüler. Bu ýerde tebigy gaz 1963-nji ýyldan bäri ýeriň ýüzüne çykyp ýanýar. «Nebit-Gaz» gazetiniň berýän habaryna görä, çözgüt täze guýyny gazmagy we gaz akymlarynyň ugruny üýtgetmegi öz içine alýar.

«Ýüze çykarylan geologik we gidrodinamik aýratynlyklary göz öňünde tutup, Tebigy gaz ylmy-barlag institutynyň hünärmenleri Çaljulba ýatagynda bahalandyrma guýusyny burawlamagy teklip etdiler. Iň ýokary gorlara eýe bolan gatlakdan gazy intensiw çykarmak arkaly biz süzgüç akymlarynyň ugruny üýtgedip, kratere gazyň akymyny ep-esli azaltmagy başardyk» diýlip, hasabatda aýdylýar.

Diametri, takmynan, 60 metr we çuňlugy, takmynan, 20 metr bolan, resmi taýdan «Garagumuň ýalkymy» diýlip atlandyrylýan krater gazly gurluşdaky gözleg guýusynyň tötänleýin ýykylmagy netijesinde emele geldi. Aşgabatdan, takmynan, 270 kilometr uzaklykda ýerleşýän bu ýer adam eli bilen döredilen özboluşly tebigy obýekte öwrüldi. Heläkçilik ýüze çykan mahaly adamlaryň we haýwanlaryň zäherlenmeginiň öňüni almak üçin çykýan gaz otlandy. Ýangynyň birnäçe günüň içinde peselmegine garaşylýardy, ýöne alow altmyş ýyldan gowrak wagt bäri ýanyp dur.

Uzak wagtlap ýanmagy krateriň ýerleşýän Zeagli-Derwezinskiý ýataklarynyň toparynyň çylşyrymly geologik gurluşy bilen düşündirilýär. Bu bölek 200 metrden 950 metre çenli çuňlukda ýerleşýän we gidrodinamik taýdan özara baglanyşykly köp sanly inçe önümli gatlaklar bilen häsiýetlendirilýär. Bu bolsa gatlaklaryň arasynda yzygiderli gaz akymy üçin şertleri döredýär.

Öň krateri barlamak üçin synanyşyklar edildi. «Türkmengaz» döwlet konserniniň «Nebitgazhowpsuzlyk» bölüminiň hünärmenleri guýynyň galyndylaryny tapmak we guýynyň agzyndaky enjamlary oturtmak umydy bilen aşak düşüpdiler, ýöne gaz dürli çeşmelerden çykyp başlady we guýynyň gözegçiligini täzeden dikeltmek mümkin bolmady.

Häzirki wagtda toparyň dokuz ýatagy senagat taýdan işlenip düzülýär, gaz önümçiligi bolsa 45 guýy arkaly amala aşyrylýar. Institut bu sebitde kyrk ýyldan gowrak wagt bäri toplumlaýyn ylmy-barlag işlerini alyp barýar.

Institutyň maglumatlaryna görä, ylmy taýdan esaslandyrylan çözgüdiň ornaşdyrylmagy atmosfera gözegçiliksiz gaz zyňyndylaryny doly aradan aýyrar, ekologiýa ýetirilýän zyýany azaldar we Türkmenistanyň tebigy baýlyklarynyň netijeli ulanylmagyny üpjün eder.