Hünär saýlamak ýa-da haýsydyr bir käriň başyna barmak — ynsanyň geljegini kesgitleýän saýlawdyr. Bu saýlaw bilen biziň her birimiz ýüzbe-ýüz bolýarys. Ol biziň ýene birnäçe ýyldan kim boljakdygymyz, nähili bilimlere we başarnyklara eýe boljakdygymyz, ýakynlarymyza, jemgyýete, köpçülige nähili peýda getirip biljekdigimiz üçin örän wajypdyr. Zähmet paýlanyşygy esasynda dowam edip duran ösüşde her bir hünärdäki adamyň zähmetiniň mynasyp paýy bardyr.

Hünär saýlamagyň, ilkinji nobatda, zehindir ukyp diýen düşünjeler bilen aýrylmaz baglydygyny nygtamagymyz gerek. Haýsydyr bir bilim, ylym babatdaky zehin, şeýle hem islendik işe bolan ukyp köp halatda heniz çaga mahalymyz ýüze çykyp kämilleşip başlaýar. Emma munuň esasy şerti ony duýmaga çalyşmakdyr. Çagalaryň aglabasy pikirleniş we fiziki taýdan nämäni has tapawutly edip bilýändigini tapýar. Muňa garamazdan, çaganyň zehin-ukybyny tapmakda ene-atalaryň tagallalary örän möhümdir. Çaganyň geljekde bir hünäri saýlap almagynyň we bu hünäriň oňa üstünlik getirjekdiginiň ýeterlik derejede kepillikli ýoly şundan ybarat. Emma köp adamlar hem muňa ähmiýet bermezden, dürli hünärlerde zähmet çekip, tejribe toplamak bilen, hünär ussatlary bolmagyň hötdesinden gelýärler. Iň isleg bildirilýän, iň girdejili, edil häzirki döwrüň iň möhüm hünärleriniň haýsylardygyny bilmek bolsa aýdylanlaryň has-da netijeli bolmagy üçin zerurdyr.

Gürrüňini edýän temamyz edil adaty biznes ýörelgeleri ýalydyr. Mysal üçin, işewürlik barada binýatlyk ideýalary döreden arap ykdysatçysy Ibn-Haldunyň ýörelgelerine salgylansak, zadyň iň isleg bildirilýän ýerini we oňa iň köp pul tölejek adamlary tapmak, söwda gatnaşyklarynda adam zähmetiniň iň uly gymmatlykdygyna düşünmek, şeýle hem isleg bildirilýän harytlary we hyzmatlary hemişe gözegçilikde saklamak we ş.m. ýaly ýörelgeleri bilmek işewür üçin binýatlyk düşünjelerdir. Bu mysala ýüzlenmek bilen, adamyň işçi-hünärmen hökmünde çekýän zähmetiniň hem özboluşly hyzmatdygyny aýtmak isleýäris. Işçi-hünärmene ol hyzmatyň gymmatyna we zerurlygyna görä hak tölenýär.

Indi esasy gürrüňe has ýakyn gelsek, häzirki döwürde haýsy hünärlere näme sebäpden islegiň artýandygyny belläp geçmek gerek. Bu hünärlere zerurlyk şu şertler esasynda kesgitlenilýär:

·                         ykdysadyýete we jemgyýete örän zerurdygy;

·                         degişli hünärde işine ökde hünärmenleriň azdygy;

·                         işleri awtomatlaşdyrmaga durnuklylygy;

·                         dürli ugurlar bilen arabaglanyşygynyň bolmagy.

Dünýäniň zähmet bazarynda tehnologiýa, saglyk, energiýa ýaly ugurlarda uly özgertmeler bolup geçýär. Muňa bolsa awtomatlaşdyrma işi, emeli aň, energiýa geçişi we demografik üýtgeşmeler sebäp bolup, käbir hünärler ykdysadyýetiň we jemgyýetiň geljekki talaplaryna has çalt uýgunlaşýar. Aşakda häzirki wagtda iň isleg bildirilýän hünärler we olaryň sebäpleri dogrusynda giňişleýin maglumatlar beýan edilýär.

Tehnologiýalar we sanly ykdysadyýet — zähmet bazarynyň kerwenbaşysy

Ýewropa Bileleşiginiň berýän maglumatlaryna görä, internet arkaly ýerleşdirilen iş bildirişleriniň 9%-inde maglumat tehnologiýalary (IT) boýunça hünärmenler gözlenýär. Bu hünär iň köp isleg bildirilýän hünärleriň öňdebaryjysydyr. Şeýle-de programma üpjünçiligi we bu ugurda analiz etmek boýunça hünärmen ýaly hünär ugurlary dünýä ýüzünde möhüm orny eýeleýär.

-  Programmalary işläp düzüjiler — global zähmet bazarynda iň köp talap edilýän hünärleriň biri, aýratynlykda AI, web, mobil programma işläp düzüjileriniň işi bilen baglydyr;

-  Machine learning & AI (emeli aň) — emeli aň we awtomatizasiýa ulgamlaryny işläp taýýarlamak hem-de dolandyrmak üçin zähmet bazarynda talap gün-günden artýar;

-  Kiberhowpsuzlyk boýunça hünärmenler — kiberhowplaryň ýylsaýyn artmagy netijesinde, kompaniýalar we guramalar öz dolandyryş ulgamlarynyň sanly howpsuzlygyny üpjün etmäge uly serişde möçberinde maýa gönükdirýärler.

Bu tehnologiýa ugurlary ýurdumyzyň we dünýäniň zähmet bazarynda häzirki döwrüň hünärleriniň iň ýokary islege eýe bolanlary hökmünde barha ösen zerurlyga eýe bolýar. Onlaýn hyzmatlaryň, işewürlik prosesleriniň awtomatlaşdyrylmagy hem-de kiberhowplaryň bu ösüşler bilen gyradeň artmagy bu tehnologik ugurlary hem hususy pudak üçin, hem-de döwlet düzümleri üçin iň isleg bildirilýän hünärlere öwürýär.

Saglygy goraýyş — durnukly ösýän we ýaşaýyş-durmuş taýdan örän zerur pudaklaryň biri

2026-njy ýylda dünýäniň zähmet bazarynda saglygy goraýyş pudagynda zähmet çekýän tejribeli hünärmenler — lukmanlaryň işine hem uly isleg bildirilýär. Ilatyň ýaş taýdan garramagy, hroniki keselleriň artmagy, lukmançylyk hyzmatlarynyň hiline berilýän ünsüň barha artmagy Ýer ýüzünde tejribeli hünärmenleriň yzygiderli ýetmezçiligine sebäp bolýar.

Saglygy goraýyşda işleýän hünärmenleriň hatarynda — ýygy gabat gelýän keselleri bejerýän lukmanlar, diabet hassalaryny bejerýänler, psihologlar hem-de beýleki lukmançylyk hünärmenleri möhüm orun eýeleýär. ABŞ-nyň iş orunlary boýunça anyklanan çykdajylaryň maglumatlaryna görä, dünýä ýüzi boýunça umumy statistika laýyklykda häzir köpugurly bejergi berýän lukmanlar, operasiýalary geçirmäge ukyply lukmanlar ýaly ýokary hünär derejesini talap edýän lukmançylyk hünärleri uly islegli orny eýeleýär. Şeýle-de birnäçe ýurtlarda saglyk tehnologiýasy we enjam hyzmatlary, şol sanda medisina enjamlaryny abatlaýjy hünärmenlere zerurlyk örän ýokarlanýar. Saglyk ulgamyndaky bu talap, bir tarapdan, dünýä boýunça ýaşlaryň we orta ýaşly nesliň saglyk hyzmatlaryny almaga bolan isleginiň ýylsaýyn artýandygy bilen baglanyşyklydyr.

Söwda pudagy: işewürlik, dolandyryş hem-de analitika

Işewürligiň soňky onýyllykda kosmiki tizlikde ösüp, täze ýörelgeleri kemala getirendigine her birimiz şaýatdyrys. Elektron söwda platformalarynyň depginli ösmegi, söwdada köpugurly harytlara elýeterliligi üpjün etmekde satyjylaryň artmagy we bäsdeşligi bu ugry iň bir işjeň ösýän pudaklaryň hataryna goşdy.

Söwdanyň ösmegi islegleriň artmagy, zatlaryň hiliniň has ýönekeýleşmegi, bütin dünýäde ilat sanynyň ýokarlanmagy bilen düşündirilýär. Onsoň söwda pudagynyň şeýle bäsdeşlikde dowam edýän döwründe söwdany ilerletmäge, harytlar bazarynda tapawutly orny eýelemäge mümkinçilik berjek has täzeçil usullary oýlap tapmaga ukyply hünärmenler her bir işewüre gerek. Hut şonuň üçin bu ugurda häzir başarjaň söwda strateglerine, marketologlara, esasan-da, satuw boýunça menejerlere, analitiklere we beýleki işçi-hünärmenlere isleg barha ýokarlanmak bilen.

Söwdada we işewürlikde şu ugurlarda tejribesi we bilim-başarnyklary bolan işçi-hünärmenlere has köp isleg bildirilýär:

-  satuw boýunça menejerler;

-  marketologlar;

-  HR menejerler we işçileri saýlap almak boýunça hünärmenler;

-  satyjylar;

-  administratorlar;

-  çaparlar.

Energetika — soňky ýyllaryň iň möhüm pudaklarynyň biri

Energetika pudagyndaky üýtgeşmeler, esasan, ýaşyl we gaýtadan dikeldilýän energiýa çeşmeleri ugrunda täze iş mümkinçiliklerini döredýär. Meselem, Britaniýanyň energiýa ulgamlarynda täze geçirijiler we infrastruktura giňeldilýär, eýýäm köp sany tehniki we inženerçilik hünärmenlerini işe kabul edýärler. Bu ösüş diňe energiýa kompaniýalary üçin däl-de, eýsem, ýaşyl tehnologiýalar we dolandyryş bilen baglanyşykly hünärmenlere hem uly islegi döredýär.

2026-njy ýyla çenli dünýäde energiýa we inženerçilik zähmet bazarlary düýpli özgerişlere sezewar boldy. Bu pudaklar on ýyl mundan ozal konserwatiw hasaplanýan bolsa, häzirki wagtda olar tehnologik ösüşiň merkezinde durýar. 2026-njy ýylyň başyndaky statistika laýyklykda, inženerçilik ugruna tejribeli hünärmenleriň ýetmezçiligi (iş orunlarynyň sany ýyllyk 60%-den gowrak artdy) inženerleri ýerine ýetirijilerden täze hakykatyň esasy arhitektorlaryna öwürdi.

Bu ýylda energetika pudagynyň esasy tendensiýasy ýönekeý elektrik energiýasyny öndürijilikden — «akylly» elektrik ulgamyna (Smart Grid) geçiş boldy. Netijede, «akylly» elektrik ulgamy boýunça inženerler iň köp isleg bildirilýän hünärmenlere öwrüldi. Bu hünärmenler ýükleri awtonom gaýtadan paýlap we dürli çeşmelerden energiýany birleşdirip bilýän ulgamlary taslamalaşdyrýarlar. Şol bir wagtyň özünde, energiýany saklamak tehnologiýalarynyň çalt ösüşi batareýany saklamak (Battery Storage) ulgamynyň hünärmenlerini has tapawutlandyrdy. 2026-njy ýylda olara bolan isleg gaýtadan dikeldilýän energiýa çeşmelerini durnuklylaşdyrmak we elektrik ulag infrastrukturasyny ösdürmek zerurlygy bilen baglanyşyklydyr. Şol bir wagtyň özünde, däp bolan pudak öz ornuny ýitirmedi: nebit inženerleri we çuň suw burawlaýjy hünärmenleri iň ýokary aýlyk alýan hünärmenleriň arasynda bolmagynda galýar we ýetip bolmajak sebitlerde önümçilik meselelerini çözýärler.

Inženerçilik — senagat pudagynyň hereketlendirijisi

2026-njy ýylyň inženerçilik pudagynda «demir» bilen «koduň» arasyndaky çäk aradan aýryldy. Mikroelektronika inženerleri bu ugurda iň köp isleg bildirilýän hünärmenlere öwrüldi. Önümçilik zynjyrlarynyň global derejede üýtgedilmegi bilen, ýerli öndürilen düzüm bölekleri taslamalaşdyryp we ornaşdyryp bilýän hünärmenler döwletler üçin strategik çeşmä öwrüldi.

Robot inženerleriniň we senagat pudagyndaky Zatlaryň interneti (IIoT) boýunça hünärmenleriň orny hem şeýle möhümdir. Muňa mysal hökmünde 2026-njy ýylyň döwrebap zawodyny häsiýetlendirsek, onda ol — maşynlaryň adamyň goşulyşmazdan biri-biri bilen aragatnaşyk saklaýan we inženerleriň diňe bu algoritmleri optimizirleýän ekoulgamydyr. Netijede, möhüm infrastrukturany sanly howplardan goraýan senagat kiberhowpsuzlyk inženerleriniň hyzmaty örän zerur ähmiýete eýe boldy.

Senagat önümçiligi — bu ykdysadyýetde aýlanýan önümleriň we hyzmatlary ýerine ýetiriji enjamlardyr gurallaryň esasy döreýän ýeri bolansoň, bu pudagyň ösüşi özboluşly ähmiýete eýe bolup, bu ugurda önümçiligi guramagyň döwrebap tehnologiýalaryndan, usullaryndan peýdalanmaga ukyply hünärmenler hökmany gerekdir.

Hünärmentçilik boýunça hünärler we logistika

2026-njy ýylda işçileriň we logistika işgärleriniň zähmet bazary uly düzümleýin özgertmeleri başdan geçirýär. Bu pudaklar ozal diňe agyr fiziki zähmet bilen baglanyşykly bolan bolsa, häzirki wagtda olar hünärli işçi güýjüniň has köp ulanylýan ýokary tehnologiýaly pudaklaryna öwrüldi. 2026-njy ýylyň başynda hünärmenleriň ýetmezçiligi birnäçe ýurtlarda bu hünärlerdäki işçileriň iş orunlarynda aýlyk haklarynyň soňky iki ýylyň dowamynda 100%-den gowrak ýokarlanmagyna getirdi.

Bu ýylda logistika diňe bir ýükleri daşamak däl-de, eýsem, çylşyrymly maglumatlary we awtomatlaşdyrylan ulgamlary dolandyrmakdyr. Bu ugurdaky döwrebap, has isleg bildirilýän hünärmenleriň hatarynda şulary bellemek bolar:

-  Sanly üpjünçilik zynjyrynyň analitikleri: Islegleri çaklamak we ugurlary optimizirlemek üçin emeli aň ulanyp bilýän hünärmenlere bolan isleg beýleki pudaklara garanyňda bäş esse artdy.

-  Sürüjisiz ulaglaryň dispetçerleri we operatorlary: 2026-njy ýylda sürüjisiz ýük awtoulaglarynyň we eltip beriş dronlarynyň çalt depginlerde ornaşdyrylmagy bilen, uzak aralykdan flot hereketlerine gözegçilik edýän operatorlar esasy ähmiýetli orna eýe boldular.

-  Ekspeditor-sürüjiler: Awtomatlaşdyrma ulgamynyň ösýändigine garamazdan, tejribeli C we E kategoriýaly sürüjiler iň köp isleg bildirilýän wezipeleriň arasynda bolmagynda galýar we çylşyrymly logistika gurşawlarynda eltip bermegiň esasy iş bölegini üpjün edýärler.

-  Ammar administratorlarynyň täze nesli: 2026-njy ýylda döwrebap ammarlarda işlemek üçin ýygnaýjy robotlary we awtomatlaşdyrylan saklama ulgamlaryny (AS/RS) dolandyrmak ukyby gerek.

2026-njy ýylda dünýäniň köp sanly ýurtlarynyň zähmet bazary «iki sütüne» daýanýar: sanly tehnologiýalar we tejribeli işçiler. Işçileriň ýokary derejede ussatlyk bilen ýerine ýetirýän işleri heniz tehnologiýalaryň ygtyýarynda däldir. Bu işde ýyllaryň tejribesi hakyky ynsan zähmetiniň hiç bir innowasiýa bilen çalşyp bolmajak derejede gymmatlydygyny görkezýär. Bu işçi hünärlerinden şulary aýratyn bellemek gerek:

-  Tehniki güwänamalary bolan kebşirleýjiler we gurnamaçylar: Bu hünärler zerur bolan işçi hünärleriniň sanawynda öňdeligi eýeleýär. Energetika desgalarynyň gurluşygynda we mikroelektronikada işleýän hünärmenler aýratyn gerekli hasaplanýar.

-  Gurluşykçylar, tokarlar we mehanikler: Enjamlary abatlamak boýunça hünärmenlere we çylşyrymly dolandyrylýan enjamlaryň operatorlaryna bolan isleg rekord derejä ýetdi.

-  «Akylly» zawodlaryň operatorlary we tehnik-tehnologlar: Bular 2026-njy ýylyň «gibrid» hünärmenleridir. Olar mehaniklik we programmistlik başarnyklaryny utgaşdyryň, Zatlaryň internetini (IIoT) ulanmak arkaly önümçilikde hyzmat edýärler.

Jemleme

2026-njy ýylda iş bazary sanly geçiş, saglyk we energiýa geçişi ýaly möhüm ugurlaryň ösüşi bilen aýrylmaz baglanyşyklydyr. Şeýle-de dolandyryş, logistika we hünärmentçilik hünärleri hem möhüm orna eýedir. Häzirki döwürde iş gözleýänler üçin mümkinçilikler giň we dürli-dürlüdir, ýöne has netijeli boljak hünäri saýlamak üçin häzirki döwürde iň isleg bildirilýän innowasiýalary dolandyrmak başarnyklaryny öwrenmek we özleşdirmek gerekdir.